TÜBİTAK Desteğiyle ‘Al Fadimem’ Türküsünün Kaynağına Yolculuk
Yıllardır dilden dile dolaşan, hüzünlü bir aşkın sembolü haline gelen ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki gerçek hikaye, bilimsel bir projeyle gün yüzüne çıkarıldı. Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü sakinlerinin yüreklerine kazınan bu efsanevi sevda, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında ele alındı.
Öğrenci Araştırmasıyla Türkünün Bilinmeyen Yüzü Keşfedildi
İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nin 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında yürüttüğü projede, ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adını verdi. Bu kapsamlı çalışma, ‘Al Fadimem’ türküsünün unutulmaya yüz tutmuş ilk sözlerini ve gerçek öyküsünü birinci elden kaynaklarla belgelemeyi amaçladı.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri İncelendi
Proje ekibi, halk müziğinin önemli bir parçası olan türkülerin zaman içinde geçirdiği söz ve anlam değişimlerini mercek altına aldı. Bu doğrultuda, türkünün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köylüleriyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirildi. Bu saha çalışmaları, türkünün günümüzdeki bilinen sözlerinden farklı, daha önce kayıt altına alınmamış kıtalarını da gün ışığına çıkardı.
Efe Kadir’in Kendi Sesinden ‘Al Fadimem’ Tarihi Kayıtlarda
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, türkünün kahramanı Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış 40 yıllık bir ses kaydının ortaya çıkarılması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu nadide kaset, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireylerinin özenle sakladığı bu kayıt, ‘Al Fadimem’ türküsünün otantik sözlerine ulaşmada kilit rol oynadı. Bu sayede, türkünün kuşaklar boyunca nasıl bir evrim geçirdiği somut delillerle kanıtlanmış oldu.
Yoksulluk ve Ayrılıkla Şekillenen Bir Sevda Öyküsü
Yapılan görüşmeler ve elde edilen bilgiler ışığında, Fadime ile Efe Kadir’in hikayesi şu şekilde şekillendi: Yetim ve yoksul olan Efe Kadir, sevdiği kızı Fadime ile evlenecek maddi güce sahip değildi. Bu durum üzerine Fadime’yi kaçırma kararı aldı. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu. Ancak, o dönemde resmi kayıtlarda yaşının küçük gösterilmesi nedeniyle Efe Kadir, Fadime’nin ailesinin şikayeti üzerine tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde yazdığı ve bestelediği türkülere yansıdı. ‘Al Fadimem’ de bu yürek yakan ayrılığın ve özlemin sesi oldu.
Bu proje, gazetegaranti.com.tr olarak, kültürel mirasımızın önemli bir parçasını oluşturan türkülerin gerçek kökenlerini araştırma ve gelecek nesillere doğru bir şekilde aktarma çabalarımızın bir göstergesidir. Halk müziğimizin derinliklerine inerek, unutulmaya yüz tutmuş hikayeleri gün yüzüne çıkarmaya devam edeceğiz.
